جسد نمکی مرد ۱۷۰۰ ساله را در اینجا ببینید

به گزارش گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «آسارا رسا»، سال ۱۳۷۲، کارگران معدن نمک چهرآباد زنجان هنگام استخراج نمک، با صحنه‌ای عجیب روبه‌رو شدند؛ سری با موهای سفید، ریش بلند و گوشواره‌ای طلایی که پس از حدود ۱۷۰۰ سال، سالم از دل نمک بیرون آمده بود. کشفی که بعدها به «مرد نمکی شماره ۱» شهرت یافت و یکی از شگفت‌انگیزترین یافته‌های باستان‌شناسی ایران شد.

در دل معدن نمک چهرآباد زنجان، جایی میان لایه‌های سفید و سخت نمک، رازی ۱۷۰۰ ساله خفته بود؛ رازی که با ضربه بیل کارگران معدن در سال ۱۳۷۲ سر از خاک بیرون آورد و یکی از شگفت‌انگیزترین کشفیات باستان‌شناسی ایران را رقم زد؛ «مرد نمکی شماره ۱».

این مومیایی طبیعی که امروز در موزه ملی ایران نگهداری می‌شود، نه‌تنها تصویری کم‌نظیر از زندگی معدنکاران ایران باستان ارائه می‌دهد، بلکه به گفته کارشناسان، یکی از مهم‌ترین نمونه‌های مومیایی طبیعی در جهان به شمار می‌رود.

کارگران معدن نمک دوزلاخ در منطقه چهرآباد استان زنجان هنگام استخراج نمک، به بقایای انسانی برخوردند که برخلاف اجساد معمولی، هنوز مو، ریش، چکمه و حتی بخشی از پوست و بافت‌های بدنش سالم مانده بود. شرایط خاص معدن، کمبود اکسیژن و غلظت بالای نمک باعث شده بود جسد این مرد باستانی به‌طور طبیعی مومیایی شود.

در نخستین کاوش‌های اضطراری باستان‌شناسی به سرپرستی هوشنگ ثبوتی، علاوه بر بقایای جسد، اشیایی چون چاقویی با غلاف چرمی، ابزارهای بهداشتی، ظرف آرایشی، بندهای چرمی و تکه‌هایی از لباس کشف شد؛ وسایلی که اکنون بخشی از روایت زندگی مردی هستند که حدود ۱۷ قرن پیش در این معدن جان باخته است.

از مرد نمکی شماره ۱، جمجمه‌ای با موهای مجعد و ریش بلند، بخشی از پای چپ با چکمه چرمی و تکه‌هایی از لباس باقی مانده است. نکته‌ای عجیب که توجه پژوهشگران را جلب کرد، گوشواره طلایی در گوش چپ او بود؛ نشانه‌ای که احتمال می‌دهد این مرد تنها یک کارگر ساده نبوده و شاید جایگاه اجتماعی ویژه‌ای داشته است.

بررسی‌های آزمایشگاهی و اسکن‌های پزشکی نیز رازهای تازه‌ای را آشکار کردند. کارشناسان دریافتند چکمه چرمی این مرد برای پایش کوچک بوده و انگشتان پا در آن فشرده شده‌اند. همچنین شکستگی‌های متعدد در جمجمه نشان می‌دهد او احتمالاً بر اثر ریزش معدن یا حادثه‌ای ناگهانی جان خود را از دست داده است.

مطالعات تاریخ‌گذاری با استفاده از روش‌های نوین نشان داد این مرد در فاصله اواخر دوره اشکانی تا اوایل دوره ساسانی، یعنی حدود سال‌های ۲۰۰ تا ۳۹۰ میلادی زندگی می‌کرده است؛ دوره‌ای که معادن نمک در فلات ایران اهمیت اقتصادی بالایی داشتند.

داده‌های ایزوتوپی به‌دست‌آمده از استخوان‌ها و بافت‌های بدن او نیز اطلاعات مهمی درباره سبک زندگی‌اش ارائه می‌دهد. رژیم غذایی او عمدتاً مبتنی بر گوشت و لبنیات بوده و تطبیق این داده‌ها با جمعیت‌های عصر آهن فلات مرکزی ایران نشان می‌دهد او احتمالاً بومی همان منطقه بوده است.

پس از کشف مرد نمکی شماره ۱، کاوش‌های باستان‌شناسی در معدن چهرآباد ادامه یافت و بقایای چند مرد نمکی دیگر نیز از دل معدن بیرون آمدند؛ اجسادی که هرکدام بخشی از تاریخ ناشناخته کار و زندگی در ایران باستان را روایت می‌کنند.

کارشناسان معتقدند معدن دوزلاخ چهرآباد اکنون یکی از مهم‌ترین محوطه‌های باستان‌شناسی ایران است؛ محوطه‌ای که نه‌فقط برای مطالعه تاریخ معدن‌کاری، بلکه برای شناخت شیوه زندگی، تغذیه، پوشاک و حتی بیماری‌های مردم دوران اشکانی و ساسانی اهمیت دارد.

با وجود شهرت جهانی مردان نمکی، بسیاری از پژوهشگران هنوز معتقدند این گنجینه تاریخی آن‌گونه که باید معرفی نشده است. برخی نیز نسبت به ضرورت حفاظت بیشتر از محوطه معدن هشدار می‌دهند؛ چراکه ادامه فعالیت‌های معدنی می‌تواند به لایه‌های باستانی آسیب بزند.

امروز، مرد نمکی شماره ۱ در سکوت ویترین‌های موزه ملی ایران، همچنان به بازدیدکنندگان خیره مانده است؛ مردی که هزار و هفتصد سال پیش در تاریکی معدن جان داد، اما نمک، او را برای روایت تاریخ زنده نگه داشت.

منبع: فارس

انتهای خبر/