پشت‌پرده دخالت انگلیس در مشروطه و کودتای سوم اسفند در یک کتاب

به گزارش گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «آسارا رسا»، نشر بین‌الملل تازه‌ترین اثر پژوهشی خود با عنوان «تلگراف» را منتشر کرد؛ کتابی که با تمرکز بر فاصله زمانی صدور فرمان مشروطیت در سال ۱۲۸۵ تا کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹، به بررسی روند تحولات سیاسی و اجتماعی ایران و نقش قدرت‌های خارجی در این دوره می‌پردازد.

تاریخ معاصر ایران، به‌ویژه دوران مشروطه، همواره یکی از مهم‌ترین موضوعات پژوهشی در میان مورخان و پژوهشگران بوده است. با وجود انتشار آثار متعدد درباره این مقطع تاریخی، همچنان درباره میزان تأثیر دولت‌های خارجی در روند تحولات سیاسی ایران، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد. کتاب «تلگراف» تلاش می‌کند با استناد به منابع تاریخی و روایت‌های مستند، تصویری روشن‌تر از این دوره ارائه دهد و نشان دهد چگونه رقابت میان قدرت‌های استعماری، در عمل به دخالت گسترده در امور داخلی ایران انجامید.

نویسنده در این اثر، برخلاف بسیاری از روایت‌هایی که تنها بر سیاست‌های انگلستان تمرکز دارند، نقش روسیه تزاری را نیز به موازات انگلیس مورد بررسی قرار داده است. بر اساس تحلیل ارائه‌شده در کتاب، این دو قدرت اگرچه در عرصه سیاست جهانی رقیب یکدیگر بودند، اما در موضوع ایران، بارها منافع مشترک خود را بر رقابت ترجیح دادند و در بسیاری از رخدادهای سرنوشت‌ساز، سیاست‌هایی همسو را دنبال کردند.

«تلگراف» روایت خود را از شکل‌گیری مطالبه عدالت‌خانه آغاز می‌کند؛ مطالبه‌ای که پیش از رواج مفهوم «مشروطه»، خواسته اصلی بخش قابل توجهی از مردم و نخبگان ایران بود. نویسنده با بررسی زمینه‌های فکری و اجتماعی آن دوران، نشان می‌دهد که چگونه آشنایی ایرانیان با اندیشه‌های سیاسی جدید و ارتباط با کشورهای اروپایی، به تدریج مفهوم مشروطیت را وارد ادبیات سیاسی ایران کرد و آن را به یکی از مهم‌ترین مطالبات جامعه تبدیل ساخت.

یکی از ویژگی‌های قابل توجه کتاب، توجه هم‌زمان به نقش بازیگران داخلی و خارجی است. نویسنده ضمن بررسی سیاست‌های انگلستان و روسیه، به عملکرد روشنفکران، روحانیان، رجال سیاسی و فعالان اجتماعی نیز پرداخته و تلاش کرده تصویری چندوجهی از فضای فکری و سیاسی آن دوره ارائه دهد.

در صفحات مختلف کتاب، نام شخصیت‌هایی چون میرزا فتحعلی آخوندزاده، مستشارالدوله، میرزا ملکم‌خان، طالبوف، سید حسن تقی‌زاده، جمال‌زاده، شیخ فضل‌الله نوری، میرزای نائینی و دیگر چهره‌های اثرگذار آن دوران به چشم می‌خورد. نویسنده با مرور دیدگاه‌ها و عملکرد این شخصیت‌ها، نشان می‌دهد که مشروطه صرفاً یک رخداد سیاسی نبود، بلکه میدان تقابل اندیشه‌ها، منافع و برداشت‌های متفاوت از آینده ایران به شمار می‌رفت.

از دیگر موضوعات مورد توجه کتاب، بررسی رخدادهایی همچون به توپ بسته شدن مجلس شورای ملی، تعامل رجال سیاسی با سفارتخانه‌های خارجی، تغییر دولت‌ها، کشمکش‌های دربار قاجار، ضعف ساختار اداری کشور و زمینه‌های قدرت‌گیری رضاخان است. نویسنده تلاش کرده است این رخدادها را به صورت زنجیره‌ای تحلیل کند تا خواننده بتواند ارتباط میان آن‌ها را بهتر درک کند.

در مقدمه کتاب تأکید شده است که هدف نویسنده صرفاً روایت تاریخ نیست، بلکه استخراج تجربه‌هایی است که می‌تواند برای امروز نیز قابل استفاده باشد. به باور او، مطالعه دقیق این دوره نشان می‌دهد که چگونه قدرت‌های خارجی با استفاده از اختلافات داخلی، ضعف ساختارهای سیاسی و رقابت میان گروه‌های مختلف، توانستند در روند تصمیم‌گیری‌های کشور اثرگذار شوند.

«تلگراف» همچنین تصویری از فضایی ارائه می‌دهد که در آن، دولت‌های خارجی با تغییر موازنه قدرت، حمایت از برخی جریان‌ها و تضعیف برخی دیگر، مسیر تحولات سیاسی ایران را تحت تأثیر قرار می‌دادند. نویسنده معتقد است شناخت این تجربه تاریخی، می‌تواند در تحلیل مناسبات امروز جهان و نحوه مواجهه کشورها با سیاست‌های قدرت‌های بزرگ نیز الهام‌بخش باشد.

از منظر پژوهشی، این اثر تنها به روایت رخدادها بسنده نمی‌کند، بلکه با کنار هم قرار دادن شواهد تاریخی، مخاطب را به تأمل درباره مفهوم استقلال، نقش نخبگان، جایگاه مردم در تحولات سیاسی و شیوه‌های اعمال نفوذ قدرت‌های خارجی دعوت می‌کند. به همین دلیل، «تلگراف» علاوه بر علاقه‌مندان تاریخ، می‌تواند برای دانشجویان تاریخ، علوم سیاسی، روابط بین‌الملل و مطالعات استعماری نیز اثری قابل توجه باشد.

نشر بین‌الملل که در سال‌های اخیر انت

رهنمون: شار آثار تاریخی و اندیشه‌ای را در کنار کتاب‌های دینی و فرهنگی در دستور کار خود قرار داده است، با انتشار «تلگراف» گامی تازه در معرفی آثار پژوهشی مرتبط با تاریخ معاصر ایران برداشته است.

منبع: فارس

انتهای خبر/