هیچ‌کس نتوانست جای «اپراتور» را بگیرد

به گزارش گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «آسارا رسا»، بعضی واژه‌ها وقتی وارد زبان می‌شوند، آن‌قدر آرام و بی‌سر‌وصدا جا می‌افتند که دیگر کمتر کسی به بیگانه بودنشان فکر می‌کند. «اپراتور» یکی از همین واژه‌هاست؛ کلمه‌ای که امروز از تلفن و رایانه گرفته تا دستگاه‌های صنعتی و خدمات مخابراتی به گوش می‌رسد و برای بسیاری، چنان آشناست که تصور جایگزینی برای آن آسان نیست.

اما فرهنگستان زبان و ادب فارسی سال‌ها پیش برای این واژه، معادل فارسی پیشنهاد کرد: «کاروَر». در فهرست واژه‌های مصوب فرهنگستان، «کارور» برابر operator آمده و در فرهنگ فارسی معین نیز «اپراتور» به معنای «شخص متصدی کار کردن با دستگاهی خاص مانند تلفن، کامپیوتر و چاپ» و معادل آن «کارور» معرفی شده است.

«کارور» از «کار» و پسوند «ـور» ساخته شده است. «ـور» از پسوندهای کهن و زایای زبان فارسی است و در واژه‌هایی مانند «پیشه‌ور»، «درویش‌ور» و «پیله‌ور» نیز نمونه‌هایی از کاربرد آن دیده می‌شود. در این ساخت، «کارور» به‌سادگی می‌تواند به معنای کسی باشد که کاری را انجام می‌دهد یا با دستگاهی کار می‌کند.

اما مشکل از جایی آغاز می‌شود که واژه از روی کاغذ وارد زندگی روزمره شود. «اپراتور» پیش از آنکه برایش معادل فارسی تعیین شود، در زبان عمومی و حوزه‌های تخصصی جا افتاده بود. مردم با «اپراتور تلفن»، «اپراتور دستگاه» و «اپراتور رایانه» آشنا بودند و همین سابقه باعث شد «کارور» نتواند به‌سادگی جای واژه قدیمی‌تر را بگیرد.

از سوی دیگر، «اپراتور» در زبان فارسی فقط به یک شغل یا یک موقعیت محدود نمانده است. در حوزه‌های مختلف، این واژه کاربردهای متفاوتی پیدا کرده و در برخی زمینه‌های تخصصی نیز معادل‌های دقیق‌تری برای آن به کار می‌رود. برای نمونه، در ریاضیات و علوم رایانه، operator مفهومی تخصصی دارد و در فارسی معمولاً «عملگر» برای آن به کار می‌رود؛ بنابراین نمی‌توان در همه کاربردها یک معادل واحد را جایگزین کرد.

این ماجرا یک نکته مهم درباره واژه‌گزینی را هم نشان می‌دهد که ساختن یک واژه فارسی، تنها مرحله نخست است؛ جا انداختن آن مرحله دشوارتری است. واژه‌ای مانند «کارور» از نظر ساخت زبانی فارسی است و معنایش نیز با کاربرد اصلی «اپراتور» تناسب دارد، اما رواج یک واژه به میزان استفاده مردم، رسانه‌ها، متخصصان و نهادهای رسمی از آن وابسته است.

به همین دلیل، «کارور» با وجود ثبت به‌عنوان معادل «اپراتور»، هنوز نتوانسته در زبان عمومی جای رقیب جاافتاده خود را بگیرد. «اپراتور» همچنان همان واژه‌ای است که بیشتر مردم هنگام تماس با شرکت‌های مخابراتی، کار با دستگاه‌ها یا صحبت درباره برخی مشاغل فنی به زبان می‌آورند.

داستان «اپراتور» و «کارور» در واقع داستان بسیاری از واژه‌های بیگانه در فارسی است؛ واژه‌ای وارد زبان می‌شود، سال‌ها استفاده می‌شود، بعد برایش معادل فارسی ساخته می‌شود، اما این بار این مردم‌اند که باید تصمیم بگیرند کدام واژه در زبان بماند.

منبع: فارس

انتهای خبر/