این ابیات از دیوان حافظ حذف شده است!

به گزارش گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «آسارا رسا»، «حافظ به جان محب رسول است و آل او، بر این سخن گواست خداوند اکبرم»؛ این بیت بخشی از قصیده‌ای منسوب به حافظ است که به گفته محمود حبیبی کسبی، بیت پایانی آن در برخی تصحیح‌ها حذف شده است. این شاعر و پژوهشگر ادبیات فارسی در گفت‌وگو با خبرنگار فارس، با اشاره به حذف برخی ابیات ولایی از دیوان حافظ، این پرسش را مطرح کرد که چرا باید بیت تخلص حافظ از چنین قصیده‌ای حذف شود.

محمود حبیبی کسبی دارای مدرک کارشناسی زبان و ادبیات فارسی است و عضو هیئت‌علمی مجلۀ تخصصی شعر، عضو هیئت‌تحریریه نشریات الفبا و نگاه پنجشنبه، کارشناس دفتر شعر حوزۀ هنری تهران و سردبیر سایت ادب فارسی است. همچنین شعر «شاه پناهم بده» سروده او است.

این شاعر و پژوهشگر ادبیات فارسی در گفت‌وگو با خبرنگار فارس در پاسخ به سوال اینکه آیا ابیاتی از شاهنامه و دیوان حافظ حذف شده است گفت:

همین دیباچه شاهنامه را ببینید که به مدح پیامبر اکرم(ص) و حضرت امیرالمؤمنین(ع) اختصاص دارد. برخی از آقایان دانشگاهی، استادان دانشگاه و فردوسی‌شناسان معاصر تلاش کرده‌اند این دیباچه را از شاهنامه حذف کنند و بگویند این بخش الحاقی است؛ در حالی که بزرگان شاهنامه‌شناسی در روزگار ما اصالت دیباچه شاهنامه را تأیید کرده‌اند و در قدیمی‌ترین نسخه‌های شاهنامه نیز این دیباچه، نعت پیامبر(ص) و مدح امیرالمؤمنین(ع) وجود دارد.

ببینید با دیوان حافظ چه کرده‌اند. غزل مشهور «ای دل غلام شاه جهان باش و شاه باش، پیوسته در حمایت لطف الهی باش» را که در مدح حضرت امیرالمؤمنین(ع) است، اساساً از دیوان حذف کرده‌اند؛ در حالی که این غزل در قدیمی‌ترین نسخه‌های دیوان حافظ وجود دارد.

حبیبی کسبی با اشاره به ثبت این غزل روی سنگ مزار حافظ گفت: این غزل روی سنگ قبر حافظ که در روزگار کریم‌خان زند نوشته و بر مزار او نصب شده، ثبت شده است. یعنی حدود ۴۰۰ سال پیش، در دوره زندیه، این غزل آن‌قدر معروف و شناخته‌شده بوده که آن را به‌عنوان نمادی از شعر حافظ روی سنگ مزارش نوشته‌اند.

این شاعر با انتقاد از تردید برخی دانشگاهیان درباره انتساب این غزل به حافظ اظهار داشت: وقتی درباره این غزل صحبت می‌کنید، برخی دانشگاهیان و روشنفکران می‌گویند زبان و اندیشه آن به حافظ نمی‌خورد. سؤال من این است که چطور زبان و اندیشه غزل «حاجی قوام ما» یا غزل «روی فرخ» به حافظ می‌خورد، اما این غزل با این پیراستگی و آراستگی به حافظ نمی‌خورد؟

وی در ادامه به قصیده‌ای از حافظ با مطلع «جوزا سحر نهاد حمایل برابرم» اشاره کرد و گفت: در بیت پایانی این قصیده، حافظ به باور خودش شهادت می‌دهد و می‌گوید: «حافظ به جان محب رسول است و آل او، بر این سخن گواست خداوند اکبرم». چرا باید بیت تخلص حافظ از چنین قصیده‌ای حذف شود؟ مگر می‌شود حافظ قصیده‌ای بسراید و در پایان آن تخلص نیاورد؟ به اعتقاد من، دلیل حذف این بیت آن است که حافظ در پایان قصیده به ارادت خود به پیامبر اکرم(ص) تصریح می‌کند.

حبیبی کسبی با تأکید بر وجود این اشعار در نسخه‌های قدیمی دیوان حافظ گفت: هم غزل «ای دل غلام شاه جهان باش» و هم قصیده‌ای که درباره آن صحبت کردم، در نسخه‌های قدیمی و دیرینه دیوان حافظ وجود دارند. این اشعار در نسخه‌های تصحیح‌شده از سوی افرادی مانند قدسی و احمد مجاهد و نسخه‌های دیگر نیز دیده می‌شوند.

وی با انتقاد از رویکرد برخی مصححان دیوان حافظ افزود: برخی از مصححان مثل غنی و قزوینی با این نگاه به سراغ دیوان حافظ رفتند که ولایت را از دیوان او حذف کنند و به همین دلیل، تا آنجا که توانستند، این اشعار و ابیات را حذف کردند. دست‌کم درباره قاسم غنی می‌دانیم که باور به بهاییت داشته و این مسئله در بررسی رویکرد او اهمیت دارد.

این شاعر در پایان گفت: دیوان حافظ به شکل‌های مختلف تصحیح شده است. در تصحیح‌هایی که با نگاه مغرضانه انجام شده‌اند، برخی از غزل‌ها و ابیات حذف شده‌اند؛ اما در تصحیح‌هایی که با نگاه صرفاً علمی به سراغ دیوان حافظ رفته‌اند، اغلب این اشعار و غزلیات و ابیات دیده می‌شوند.

منبع: فارس

انتهای خبر/